18 tháng 11, 2026
Phần mềm

Điều chế thuốc mới nhanh hơn nhờ AI

Home›Phần mềm›Điều chế thuốc mới nhanh hơn nhờ AI

TIẾN BỘ TRONG LĨNH VỰC TÍNH TOÁN từ lâu đã được mô tả bởi định lý Moore, một quy tắc cho rằng chi phí của sức mạnh xử lý giảm một nửa mỗi khoảng thời gian khoảng hai năm. Ngành công nghiệp dược phẩm tuân theo một quy tắc ngược lại. Phiên bản của nó, gọi là định lý Eroom (“Moore” viết ngược lại), cho rằng chi phí phát triển một loại thuốc mới gấp đôi khoảng mỗi chín năm. Vào những năm 1960, 1 tỷ USD (theo giá năm 2008) chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) tạo ra khoảng mười loại thuốc mới. Ngày nay, với cùng số tiền 1 tỷ USD, không đủ để sản xuất nổi một loại thuốc. Trung bình, bây giờ phải mất mười năm và hơn 2 tỷ USD để phát triển một loại thuốc từ đầu đến cuối. Rủi ro cũng rất cao – ít hơn một phần mười số ứng viên thuốc tham gia thử nghiệm lâm sàng được phê duyệt bởi các cơ quan quản lý. Trong thập kỷ qua, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chỉ phê duyệt trung bình 53 loại thuốc mỗi năm. Những người ủng hộ trí tuệ nhân tạo (AI) cho rằng nó có tiềm năng làm cho việc khám phá thuốc nhanh hơn và rẻ hơn – điều này sẽ được các công ty dược phẩm và bệnh nhân hoan nghênh. Vào năm 2025, khi làn sóng thuốc mới gần đạt được sự phê duyệt của cơ quan quản lý, AI sẽ bắt đầu thực hiện lời hứa đó. Quá trình phát triển một loại thuốc bắt đầu với việc xác định một mục tiêu, như một loại protein hoặc gene, có liên quan đến một căn bệnh cụ thể. Các nhà nghiên cứu sau đó tìm kiếm một phân tử có thể ngăn chặn hoặc tăng cường hoạt động của mục tiêu đó. Khi các phân tử tiềm năng được tìm thấy, chúng sẽ được thử nghiệm về tính an toàn và hiệu quả, đầu tiên là thông qua các mô hình máy tính, sau đó là trên động vật. Giai đoạn này, được gọi là giai đoạn tiền lâm sàng, có thể bao gồm việc sàng lọc hàng nghìn hợp chất trước khi chọn ra một hoặc hai ứng viên đầy hứa hẹn. Tất cả những điều này có thể mất nhiều năm, chiếm gần một phần ba chi phí phát triển thuốc, ngay cả trước khi có bất kỳ thử nghiệm trên người nào.

Điều chế thuốc mới nhanh hơn nhờ AI. - Sharevina.com

Hình ảnh minh họa cho Điều chế thuốc mới nhanh hơn nhờ AI.. Ảnh: Tư liệu

Chính trong giai đoạn tiền lâm sàng này, các nhà sản xuất thuốc đang sử dụng AI để tăng cơ hội thành công. Ngành công nghiệp dược phẩm đã sử dụng các mô hình tính toán trong nhiều thập kỷ, nhưng AI đang thay đổi cách khám phá thuốc theo nhiều cách. Đầu tiên, AI cải thiện sự hiểu biết của các nhà nghiên cứu về các căn bệnh và mục tiêu của chúng bằng cách phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ từ các nguồn khác nhau. Phần mềm cũng có thể chỉ ra các phân tử tiềm năng và tinh chỉnh cấu trúc của chúng để tăng cơ hội thành công trong các thử nghiệm trên người. AI tạo sinh có thể đi xa hơn, tưởng tượng ra những phân tử hoàn toàn mới để thử nghiệm. Vào năm 2020, AlphaFold 2, một mô hình do DeepMind, một phòng thí nghiệm AI thuộc sở hữu của Google, phát triển, đã làm cho thế giới khoa học sửng sốt khi dự đoán chính xác cấu trúc của gần như mọi loại protein trong cơ thể người. Vào tháng 5 năm 2024, phiên bản kế nhiệm của nó, AlphaFold 3, đã mở rộng khả năng của mình sang các phân tử khác tạo nên sự sống: protein, DNA, RNA và các phân tử nhỏ gọi là ligand. Những mô hình như vậy đang thay đổi quá trình phát triển thuốc bằng cách giảm hàng tháng thử nghiệm sai sót thành chỉ vài giờ tính toán. Insilico, một công ty khởi nghiệp sử dụng AI để phát triển thuốc, cho biết phần mềm của họ đã xác định một mục tiêu thuốc mới và thiết kế một phân tử phù hợp để thử nghiệm trên người chỉ trong 18 tháng và với chi phí 2,7 triệu USD – chỉ là một phần nhỏ của thời gian và chi phí thường thấy. Những đột phá trong giai đoạn tiền lâm sàng hiện đã tiến triển đến giai đoạn kinh doanh của quá trình phát triển thuốc. BCG, một công ty tư vấn, ước tính rằng hiện có khoảng 65 phân tử lấy cảm hứng từ AI đang trong các thử nghiệm lâm sàng trên người (xem biểu đồ). Khoảng một phần ba trong số này đang ở giai đoạn thứ hai của các thử nghiệm lâm sàng, trong đó thuốc được thử nghiệm về hiệu quả và tác dụng phụ. Các công ty phải quyết định xem liệu có nên tiếp tục với các nghiên cứu giai đoạn ba tốn kém hơn trên một quần thể lớn hơn hay không. Ít hơn một phần ba số ứng viên thuốc vượt qua được bước nhảy này. Vào năm 2025, kết quả từ giai đoạn quan trọng thứ hai này sẽ được công bố cho hơn một tá thuốc. Một số thuốc được thiết kế bằng AI đã gặp phải thất bại ở giai đoạn này. BenevolentAI và Exscientia, hai công ty khởi nghiệp AI hứa hẹn của Anh, gần đây đã báo cáo kết quả đáng thất vọng trong các thử nghiệm lâm sàng đối với các loại thuốc nhắm vào bệnh chàm và ung thư. Mặc dù có những thất bại này, Christoph Meier của BCG tin rằng các phương pháp dựa trên AI có thể giúp tăng gấp đôi năng suất của R&D. Và có vẻ như bốn hoặc năm phương pháp điều trị phát triển bằng AI, nếu không phải là nhiều hơn, có thể tiến vào các thử nghiệm giai đoạn ba vào năm 2025. Đây là một mẫu nhỏ, nhưng những loại thuốc này chỉ ra một sự thay đổi sâu sắc trong quá trình phát triển thuốc. Mặc dù AI chưa rút ngắn được thời gian thử nghiệm lâm sàng, nhưng nó đang giúp các công ty dược phẩm đưa ra quyết định thông minh hơn về các phân tử nào nên tiếp tục, giảm tỷ lệ thất bại và cắt giảm chi phí. Nghiên cứu của Andreas Bender tại Đại học Cambridge, ví dụ, cho thấy việc giảm thất bại trong các thử nghiệm giai đoạn hai chỉ 20% có thể tiết kiệm gần 450 triệu USD cho việc phát triển một loại thuốc duy nhất. Trong lĩnh vực tính toán, định lý Moore đã không còn hiệu lực. Trong ngành công nghiệp dược phẩm, định lý Eroom có thể sẽ phải đối mặt với một kết cục tương tự.

Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.