Kim tự tháp Giza không cần máy móc, đường dốc, xe trượt và những đội thợ có trả công

Kim tự tháp Khufu ở Giza, còn gọi là Đại Kim tự tháp, được xây vào khoảng năm 2600 TCN làm lăng mộ cho pharaoh Khufu thuộc Vương triều thứ 4. Khi hoàn thành, tháp cao khoảng 146,6 m, là công trình nhân tạo cao nhất thế giới hơn 3.700 năm; nay còn khoảng 138,5 m. Người xây dựng không có ròng rọc hay công cụ sắt. Giới Ai Cập học vẫn chưa thống nhất về kỹ thuật chính xác, nhưng bức tranh chung đã rõ hơn nhờ các phát hiện khảo cổ vài chục năm qua.
Hình ảnh minh họa cho Kim tự tháp Giza không cần máy móc, đường dốc, xe trượt và những đội thợ có trả công. Ảnh: Tư liệu
Kim tự tháp Khufu ở Giza. Lớp ốp đá vôi trắng ban đầu gần như đã mất hết
Những con số khổng lồ
Cắt đá và chở đá bằng thuyền
Thợ mỏ dùng đục đồng, vồ gỗ và công cụ đá. Dùng bản sao dụng cụ tìm thấy ở một mỏ đá thời Khufu, thợ đá Franck Burgos cho 4 người tách một khối 2,5 tấn trong 4 ngày, mỗi ngày 6 giờ, và ước tính khoảng 3.500 thợ mỏ có thể làm ra 250 khối mỗi ngày. Đá ở xa đi đường thủy. Năm 2013, nhóm của nhà khảo cổ Pierre Tallet tìm thấy những cuộn giấy cói cổ nhất từng biết tại Wadi al-Jarf bên Biển Đỏ, trong đó có nhật ký của viên quan Merer, chỉ huy một đội khoảng 200 người, ghi các chuyến chở đá vôi từ Tura về Giza bằng thuyền vào năm thứ 27 triều Khufu. Năm 2024, một nghiên cứu còn xác định nhánh sông Nile đã biến mất tên Ahramat, dài khoảng 64 km, từng chảy gần chuỗi kim tự tháp.
Đường dốc và xe trượt
Trên mặt bằng, đá được kéo trên xe trượt gỗ. Phù điêu trong mộ Djehutihotep, thuộc Vương triều thứ 12 tức muộn hơn Khufu nhiều thế kỷ, vẽ 172 người kéo một pho tượng ước nặng 60 tấn, có người đổ nước trước xe trượt để giảm ma sát. Trong thí nghiệm của NOVA năm 1992, 12 đến 20 người kéo được khối 2 tấn trên xe trượt chạy trên ray gỗ.
Hình ảnh minh họa cho Kim tự tháp Giza không cần máy móc, đường dốc, xe trượt và những đội thợ có trả công. Ảnh: Tư liệu
Bản vẽ của John Gardner Wilkinson chép phù điêu mộ Djehutihotep: người kéo tượng trên xe trượt, một người đổ chất lỏng trước mũi xe Để đưa đá lên cao, đa số nhà Ai Cập học xem đường dốc là khả thi nhất, nhưng kiểu dốc nào vẫn còn tranh luận:
Hình ảnh minh họa cho Kim tự tháp Giza không cần máy móc, đường dốc, xe trượt và những đội thợ có trả công. Ảnh: Tư liệu
Sơ đồ minh họa bốn kiểu đường dốc từng được đề xuất, không theo tỷ lệ
Hình ảnh minh họa cho Kim tự tháp Giza không cần máy móc, đường dốc, xe trượt và những đội thợ có trả công. Ảnh: Tư liệu
Sơ đồ minh họa giả thuyết dốc quấn quanh: thân tháp và dốc cùng cao dần, rồi dốc được tháo từ trên xuống
Không phải nô lệ
Người Hy Lạp cổ tin kim tự tháp do nô lệ xây, nhưng phát hiện hiện đại cho thấy khác. Năm 1990, Zahi Hawass tìm thấy nghĩa trang của người thợ ở phía nam Bức tường Quạ. Khoảng 600 bộ xương được khai quật, nhiều người có dấu vết được chữa chấn thương. Mark Lehner khai quật lò bánh mì và khu dân cư mà theo Smithsonian có thể chứa tới 20.000 người, với khẩu phần nhiều thịt bò. Chữ sơn đỏ trên các khối đá phía trên Phòng Vua ghi tên các đội thợ, như “Những người bạn của Khufu”. “Trả công” nên hiểu theo nghĩa thời đó: chưa có tiền xu, công là lương thực, bia, thịt và chỗ ở. Hawass cho rằng có đội thợ lành nghề thường trực được nhà vua trả công, cùng lao động làm theo ca luân phiên. Lehner nghiêng về một dạng nghĩa vụ lao động, nhưng thừa nhận chưa rõ mức độ cưỡng ép. Con số nhân lực cũng chênh nhau xa:
Hình ảnh minh họa cho Kim tự tháp Giza không cần máy móc, đường dốc, xe trượt và những đội thợ có trả công. Ảnh: Tư liệu
Một khối đá ốp nguyên bản của Kim tự tháp Khufu tại Bảo tàng Anh. Phần lớn lớp ốp bị tháo đi vào thời Trung cổ Kim tự tháp Khufu vì thế không cần công nghệ bí ẩn để giải thích: đục đồng, xe trượt, dây thừng, nước, sông Nile và một nhà nước đủ sức tổ chức hàng vạn người trong nhiều năm. Riêng cách đưa những khối đá cuối cùng lên đỉnh thì vẫn chưa có lời đáp chắc chắn. Nguồn: Wikipedia (Great Pyramid of Giza), Wikipedia (Egyptian pyramid construction techniques), Britannica, Smithsonian Magazine, PBS NOVA
Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.
