Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ

Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Sự ra đời của điện ảnh vào năm 1895 tại Paris bởi hai anh em nhà Lumiere, họ chính là người tạo nên máy quay phim và cũng được cho là những nhà làm phim đầu tiên của lịch sử phim ảnh thế giới.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Đầu năm 1890, William Kennedy Dickson, trợ lý cho Edison, là người đã phát triển nên Kinetograph (máy ảnh được sử dụng để tạo phim cho Kinetoscope), thiết bị là những bức ảnh nhỏ được dán theo trình tự liên tiếp nhau, cùng di chuyển quanh 1 trụ, đằng sau có ánh sáng phản chiếu tạo thành những đoạn phim ngắn. Vài năm sau, dựa trên những thành quả của ông, chúng ta có bộ phim tiêu biểu trong thời kỳ đó, chính là “Hành quyết Mary, Nữ hoàng của Scots”-1895, bởi Alfred Clarke.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Georges Melies (sinh ngày 08/12/1886, mất ngày 21/01/1938) là tượng đài của kỹ xảo điện ảnh thế giới những ngày đầu tiên, người đi tiên phong với hình ảnh chuyển động và phim khoa học viễn tưởng, mang đến những câu chuyện chỉ có trong tưởng tượng lên màn ảnh.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Trong sự nghiệp của ông, 2 bộ phim nổi tiếng nhất là A Trip to the Moon (1902) và The Impossible Voyage (1904) đều gây tiếng vang lớn thời bấy giờ. Tiếp đó, ông cũng là người đầu tiên bước chân vào sản xuất phim kinh dị, bộ phim Le Manoir du Diable (The Haunted Castle) – 1896. Hơn 100 năm sau, những ý tưởng và sáng tạo của ông vẫn được ghi nhớ, được cho là khởi đầu của những hiệu ứng phim ảnh ngày nay. Ông đã tìm ra cách sản xuất phim one shot, sau đó vô tình phát hiện ra phơi sáng kép, stop action, fast motion và slow motion. Bộ phim Cinderella, 1899, cùng kỹ thuật stop action đã biến quả bí ngô bình thường thành cỗ xe ngựa, lũ chuột thành người hầu và xiêm y lộng lẫy “ngay tức thì” cho Lọ Lem.
Bộ phim Indian Rubber Head, 1901, sử dụng hiệu ứng Split screen – màn hình chia nhỏ trong phim để tạo nên hiệu ứng thủ công, mãi đến sau này khi công nghệ xuất hiện thì Split screen mới từ từ biến mất.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Robert William Paul đã sao chép lại máy chiếu của Edison và tạo nên camera của riêng mình cùng hệ thống chiếu, sau đó bán tại Anh. Các bộ phim ông sản xuất như là The Haunted Curiosity Shop (1901), The ? Motorist (1906), tự cung cấp cho chính hệ thống chiếu phim của mình. Hiện tại, chỉ còn một số ít phim của ông được lưu lại, như “Come Along, Do!” được cho là bộ phim đầu tiên ghép 2 cảnh quay vào làm 1, phim có thời lượng 1 phút, thế nhưng phần sau của bộ phim đã bị thất lạc nên chỉ còn giữ lại được đoạn đầu phim 38 giây, toàn bộ phân đoạn sau giờ chỉ còn là hình ảnh tĩnh.
George Albert Smith (04/01/1864 – 17/05/ 1959) là người phát triển quy trình làm phim màu kinemacolor vào năm 1904. Kinemacolor là cách thức tạo màu cho ảnh động đầu tiên trong lịch sử của ngành điện ảnh, kỹ thuật này dùng phim trắng đen để quay chụp, sau đó thông qua các bộ lọc quang để phỏng chiếu hai hoặc nhiều màu hơn lên các phiên bản hình ảnh khác nhau.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Bộ phim kinemacolor tiêu biểu của George Albert Smith là “A Visit to the Seaside” hay tên gọi khác “Atlantic City”.
Edwin Stanton Porter (21/04/1870 – 30/04/1941) là người đi tiên phong trong việc biên tập, ghép các cảnh quay nối tiếp (dù cho các cảnh được quay vào các thời điểm và địa điểm khác nhau) tạo thành bộ phim tường thuật liền mạch, cùng câu chuyện rõ ràng về không gian và thời gian đúng nghĩa, bộ phim tiêu biểu của ông là The Great Train Robbery (1903)
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Năm 1933, cơn sốt phòng vé cùng các cảnh quay kinh điển chính là King Kong. Bộ phim khi đó sử dụng những hiệu ứng đi trước thời đại lúc bấy giờ, bao gồm stop motion, kỹ thuật thu nhỏ, công nghệ chiếu ảnh rear projection, diễn viên diễn với rối và tiểu cảnh… King Kong 1933- bộ phim của đạo diễn quá cố Marcel Delgado, người đã tạo ra bước ngoặt lớn khi ghi dấu ấn đậm nét trong lịch sử của ngành công nghiệp điện ảnh. Vào lúc bấy giờ, những hiệu ứng trong King Kong 1933 là thứ mà chưa ai từng thấy, vượt xa những khái niệm phim ảnh thông thường từng có trước đó.
King Kong trong phim được tạo nên bằng kỹ thuật stop motion, tạo hiệu ứng nhân vật khổng lồ, cho tới nay hình ảnh chú khỉ vĩ đại đu đưa trên tòa tháp Empire State đã trở thành 1 biểu tượng. Năm 1939, giải thưởng Hàn lâm dành cho hiệu ứng đầu tiên thuộc về bộ phim “The Rains Came”
Bộ phim là câu chuyện tình cảm tay ba giữa 2 người đàn ông cùng 1 quý cô xinh đẹp. Song song trong năm đó, bộ phim nổi tiếng Gone with the wind (1939) cũng được ra mắt, nằm trong top 100 bộ phim thành công nhất mọi thời đại về doanh thu ở Mỹ và cũng là bộ phim sử dụng công nghệ tạo màu technicolor đầu tiên.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Khoảng thời gian này, khi mà chiến tranh hoành hành khắp Châu Âu, ngành tạo hiệu ứng phim nói chung vẫn có nhiều bước ngoặt đáng kể. Cuối chiến tranh thế giới thứ 2, Michael Powell và Emeric Pressburger được ủy nhiệm sản xuất một bộ phim nhằm củng cố mối quan hệ giữa Mỹ và Anh, và phim A Matter of Life and Death (1946) được ra đời. Bộ phim là câu chuyện về một phi công người Anh đấu tranh cho mạng sống của chính mình trước tòa án thiên đàng, đây được cho là một trong những bộ phim hay nhất trong thời kỳ này. Với những thiết bị sẵn có cùng với khả năng tạo nên những kỹ xảo điện ảnh choáng ngợp của huyền thoại Jack Cardiff, một số phân cảnh hiệu ứng của phim sau đó đã thành kinh điển, như với cảnh cầu thang vô cực lên đến tới Thiên đường.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Việc sử dụng màu sắc của phim cũng mang tính cách mạng khi cho chuyển đổi giữa Technicolor sang đơn sắc, thể hiện sự thay đổi khi tiến dần từ thế giới thật lên viễn cảnh của Thiên đường. Nhìn chung khi cùng phát triển song song với nền kinh tế trong thời chiến, thì vô tình ngành công nghiệp điện ảnh của những năm thập niên 40 cũng theo xu hướng “bị ép” đi vào nỗ lực truyên truyền về những vấn đề và các chính sách liên quan. Tua nhanh một chút tới những năm 50, cùng với sự phát triển của thời đại, thay vì dừng chân ở các mô hình tàu chiến, các nhà sản xuất đã tạo nên mô hình tàu vũ trụ sống động, phục vụ cho các bộ phim khoa học viễn tưởng, Destination moon (1950) hay The War of the Worlds (1953) sản xuất bởi George Pal – đạo diễn và nhà sản xuất người Hungary.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Ngoài stop motion, thì các kỹ thuật khác cũng xuất hiện, chẳng hạn như phim The Seventh Voyage of Sinbad (1959), sử dụng kỹ thuật phối cảnh xa gần, cho đến Split screen, lẫn thủ thuật tạo nên các đạo cụ với nhiều kích thước khác nhau phục vụ cho cảnh quay. Khi thị trường phim truyền hình bắt đầu phát triển hơn, các kỹ thuật mới khiến phim ảnh trở nên thu hút như CinemaScope, VistaVision, Cinerama và 3D, tạo thêm nhiều tiền đề hơn cho sự phát triển của ngành sản xuất kỹ xảo, mọi người có từng nhớ phân đoạn quen thuộc hay xuất hiện trong các gif, hình ảnh những bộ xương chuyển động trong 1 cảnh phim cũ không?
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Năm 1963, một bộ phim giả tưởng sử dụng nhuần nhuyễn kỹ thuật stop motion trong nhiều phân cảnh, thậm chí ấn tượng tới ngày hôm nay, chính là “Jason and the Argonauts”. Những kỹ xảo được áp dụng trong phim được nhận xét là đỉnh cao vào thời kỳ đó. Không có gì lý tưởng hơn là ngồi nghiền ngẫm 1 bộ phim điện ảnh cũ cực kỳ chất lượng của các tiền nhân, để rồi phấn khích tự hỏi làm sao họ có thể làm được như vậy? Bộ phim được sản xuất bởi Ray Harryhausen, bậc thầy trong việc tạo nên những phân cảnh stop motion chuyển động mượt mà. Thật khó để hình dung ra được độ phức tạp mà đội ngũ sản xuất đã cùng thực hiện để tạo nên những bước đi uyển chuyển của người khổng lồ lẫn sự nhịp nhàng trong cuộc chiến với các bộ xương – thứ làm bất ngờ lẫn kinh hãi với khán giả thời bấy giờ.
Năm 1975, Industrial Light & Magic (ILM) – công ty hiệu ứng hình ảnh được thành lập bởi George Lucas và John Dykstra, và dự án đầu tiên của họ không phải thứ gì khác mà chính là Star Wars huyền thoại. 1977 là năm ra mắt bộ phim Star Wars đầu tiên, báo trước thời đại của những phim bom tấn, George Lucas và nhóm của ông đã thay đổi cách mà khán giả từng hình dung về phim ảnh thời điểm đó, mang đến một thế giới mới hoành tráng hơn rất nhiều. Bộ phim là những sáng tạo không tưởng, nơi có một vũ trụ đầy sinh vật huyền bí, phi thuyền và công nghệ chưa từng tồn tại, mới lạ từ a – z.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Trong tập phim Star Wars đầu tiên này, hầu như không có bất kỳ hình ảnh nào được tạo nên bằng máy tính (CGI), tất cả các hình ảnh đều đến từ các mô hình thật và những cảnh quay thực tế. Công ty ILM có John Dykstra – nhà thiết kế hiệu ứng đặc biệt cho bộ phim, chính ông đã chế tạo ra các mô hình rô bốt và tàu vũ trụ đạt cấp độ siêu chân thực, hơn cả những gì mà George Lucas mong đợi trước đó. Nhóm của John Dykstra tập hợp những tài năng sáng tạo VFX như Ken Ralston, Richard Edlund, Dennis Muren, Joe Johnston, Phil Tippett, Steve Gawley, Lorne Peterson và Paul Huston cho bộ phim Star War. Dykstra chính là người đã tạo nên máy quay có chuyển động điều khiển được (motion control photography) và đặt theo tên của ông – Dykstraflex. Công cụ mới này giúp các nhà làm phim quay được mô hình tàu vũ trụ lẫn sinh vật ngoài hành tinh với độ chi tiết rất cao.
Tiếp đó, bước ngoặt VFX thứ hai trao cho bộ phim Jurassic Park năm 1993. Được dẫn dắt từ ILM của Lucasfilm và sự hỗ trợ bởi những nghệ sĩ tạo hiệu ứng thực tế của Stan Winston, các hiệu ứng hình ảnh trong bom tấn của Spielberg giữ nguyên chất lượng gần 30 năm sau khi bộ phim phát hành. Hiện tại, CGI phổ biến tới mức hiếm khi thấy bộ phim nào được phát hành mà thiếu vắng công nghệ xử lý từ máy tính. Jurassic Park sử dụng các hiệu ứng thực tế và một số hình ảnh tạo ra từ máy tính, Spielberg, Stan Winston và công ty ILM cố gắng tạo ra thứ tiên phong và mang tính biểu tượng. Những kỹ thuật phối hợp ăn ý và không dựa quá nhiều vào CGI, nhuần nhuyễn kết hợp các mô hình thật với kỹ thuật số và tận dụng hoàn hảo ánh sáng, bộ phim thực sự đã vượt qua thử thách của thời gian.
Hình ảnh minh họa cho Kỹ xảo phim ảnh qua từng thời kỳ. Ảnh: Tư liệu
Spielberg và các nhóm của ông đã thành công trong việc tạo ra các hiệu ứng hình ảnh rất thật vì họ không dựa quá nhiều vào CGI. Trên thực tế, chỉ có 4 đến 5 phút trong tổng số 14-15 phút của các cảnh khủng long được tạo ra bằng máy tính. Các kỹ thuật viên đã xây dựng mọi thứ như mô hình khủng long điện tử từ nhỏ tới lớn, thậm chí là T-Rex sống động cùng kích thước chân thực nhất. Và vì không sử dụng quá nhiều CGI – công nghệ còn hạn chế khi đó, cho nên các cảnh quay hoành tráng của Jurassic Park trông vẫn rất tốt cho đến bây giờ vì không có nhiều cảnh giả trong phim, điều này là hợp lý khi xem xét những hạn chế của công nghệ vào thời điểm đó.
Tính đến hiện tại, công nghệ hình ảnh VFX đã hoàn hảo hơn rất nhiều so với trước đây, thế nhưng kỳ công là thế, nhưng những kỹ thuật viên tạo nên nó lại phải chịu nhiều bất công khi công sức của họ dễ dàng bị xếp sau ánh hào quang của bộ phim. Hẳn mọi người ai cũng biết bộ phim Life of Pi của đạo diễn Lý An, một bộ phim gây choáng ngợp bởi những thước phim chứa đựng kỹ xảo lộng lẫy đầy cảm xúc. Thế nhưng vào năm 2013, khi bộ phim đoạt giải Oscar danh giá, đạo diễn Lý An đã khiến những kỹ thuật viên VFX cần cù từ hãng R&H (Rhythm & Hues) cảm thấy bức xúc với lời phàn nàn về chi phí phải bỏ ra cho hiệu ứng hình ảnh, và không hề để tâm rằng chỉ 3 tháng sau khi công chiếu bộ phim, studios này đã phải nộp đơn xin phá sản. Cũng trong giải Oscar này, khi Bill Westenhofer – người chỉ đạo hình ảnh của R&H (Rhythm & Hues), lên nhận giải Oscar “hiệu ứng hình ảnh” tốt nhất, ông đã tỏ ý muốn phát biểu và muốn dành tặng lời cảm ơn tới những nhân viên VFX của mình, thế nhưng phần nói của ông lại bị cắt đi và phát nhạc đè lên. Câu chuyện này sau đó gây phẫn nộ lớn cho những người làm VFX trên thế giới, đặc biệt là những kỹ thuật viên của R&H, những người góp phần mang đến thành công lớn cho bộ phim nhưng cuối cùng lại trở thành những cái tên không ai biết tới.
Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.
