Lillian Schwartz, Người tiên phong trong ngành mỹ thuật máy tính từ trần ở tuổi 97

Nếu không có công sức của những người như bà Lillian Schwartz, có lẽ nghệ thuật, điện ảnh, kỹ xảo, khoa học và công nghệ sẽ khó có thể trở nên liên quan mật thiết và tương hỗ lẫn nhau như ngày hôm nay. Và bà Schwartz đã làm được điều đó từ thập niên 1970, nhờ vào việc là người tiên phong tạo ra những tác phẩm nghệ thuật, mô tả tiềm năng khi con người kết hợp giữa nghệ thuật và kỹ thuật. Ban đầu, bà Schwartz là một nghệ sĩ thể nghiệm, chuyển qua lại giữa nhiều phong cách mỹ thuật, từ màu nước tới màu acrylic, rồi cả điêu khắc, hay thậm chí là kết hợp tất cả chúng lại với nhau, rồi ứng dụng những loại chất liệu hiếm người dùng. Rồi máy tính điện toán trở thành nền tảng để bà sáng tác nghệ thuật, sau khi bà được Bell Labs mời về làm một thành viên danh dự vào cuối thập niên 1960. Tại đây, cùng với sự trợ giúp của các nhà nghiên cứu cũng như các kỹ sư, bà Schwartz tạo ra những thước phim đầu tiên kết hợp những hình ảnh được tạo ra từ máy tính, kết hợp với những công cụ như bộ lọc màu, màu sơn, laser và những đoạn phim bị bỏ đi… Những thành quả đầu tiên của bà Schwartz được tạo ra nhiều năm trước khi máy tính được điều khiển bằng giao diện người dùng, thứ giờ không thể thiếu trên mọi thiết bị điện toán. Năm 1970, tác phẩm phim đầu tiên của bà, Pixillation dài 4 phút mất 2 tháng để thực hiện. Và để tạo ra đoạn phim ngắn này, bà Schwartz đã phải dùng thẻ đục lỗ để lập trình cho máy tính mainframe IBM 7094, tạo ra 85 khung hình đen trắng và lưu vào băng từ:
Hình ảnh minh họa cho Lillian Schwartz, Người tiên phong trong ngành mỹ thuật máy tính từ trần ở tuổi 97. Ảnh: Tư liệu
Thuyết này về sau được gọi là “thuyết Mona Leo.” Đương nhiên các sử gia ngành mỹ thuật phủ nhận ý tưởng này, nói rằng không có bằng chứng thực tế để chứng minh. Nhưng đương nhiên ý tưởng đó đã khiến mọi người có những tranh luận. Còn về hành trình sáng tạo của bản thân, những thước phim đầu tiên bà Schwartz tạo ra ở thời đỉểm các nghệ sĩ vẫn còn nghi ngờ về vai trò của máy tính điện toán trong quá trình sáng tạo của họ, còn các nhà khoa học thì nghi ngờ về giá trị của những cỗ máy tính trong tay của những nghệ sĩ. Nhưng thông qua việc hợp tác làm việc với những nhà khoa học và các kỹ sư, tất cả đều đã đi đến kết luận rằng, một ngành có thể tương hỗ cho ngành khác. Kristen Gallerneaux, giám tuyển bảo tàng sáng tạo Mỹ lấy tên Henry Ford ở Dearborn, Michigan cho rằng: “Thực sự đã từng có một khoảng thời gian mọi người cố gắng giữ những ngành mỹ thuật, khoa học và công nghệ tách biệt với nhau. Tôi nghĩ một trong những đóng góp quan trọng nhất của bà Schwartz chính là việc bà đã chỉ ra được những cách khác nhau để kết nối ba mảng đó lại.”
Hình ảnh minh họa cho Lillian Schwartz, Người tiên phong trong ngành mỹ thuật máy tính từ trần ở tuổi 97. Ảnh: Tư liệu
Rồi để trả tiền học đại học, bà tham gia làm y sĩ trong Thế chiến thứ 2, học ở đại học y khoa Cincinati. Nhưng rất nhanh, bà nhận ra y tá không phải nghề phù hợp với bà. Năm 1975, bà nhớ lại trong cuộc phỏng vấn với The Times: “Tôi là một y tá rất tồi, cứ thấy máu là ngất xỉu. Thứ duy nhất tôi giỏi là vẽ lên chỗ bó bột của tụi nhỏ điều trị ở bệnh viện.” Khi còn trong biên chế quân y, bà gặp James Schwartz, học viên y khoa ở bệnh viện đa khoa Cincinnati. Họ cưới nhau ngay sau khi chiến tranh kết thúc. Bác sĩ Schwartz học y nhờ chương trình trợ cấp của chính phủ, và ông ở lại Nhật Bản điều trị cho lính Mỹ đóng quân ở đây từ năm 1948. Ngay sau khi tới Nhật Bản, bà Lillian bị nhiễm virus bại liệt. Ban đầu bà mất đi khả năng vận động đôi chân và cánh tay phải, nhưng sau đó dần dần lấy lại được khả năng, dù rằng bà không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Và cũng trong khoảng thời gian ở Nhật Bản, bà nói rằng gia đình bà đã phải chịu không ít những tác động đối với sức khoẻ vì phóng xạ sau hai vụ ném bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki. Sau khi về Mỹ, bà Schwartz bắt đầu học nhiều thể loại mỹ thuật khác nhau, liên tục khám phá và biến đổi mỹ thuật. Bà học cách làm ra tác phẩm dựa trên một thể loại rồi biến đổi nó theo cách của mình. Chẳng hạn như sau khi học vẽ màu nước, bà cho thêm cát ở bãi biển lên tranh. Rồi sau đó là dính nhựa, gỗ và những chất liệu khác lên lớp sơn acrylic trên tranh.
Hình ảnh minh họa cho Lillian Schwartz, Người tiên phong trong ngành mỹ thuật máy tính từ trần ở tuổi 97. Ảnh: Tư liệu
Tới giữa thập niên 1960, bà Schwartz làm việc sáng tạo những bức tượng có thể cử động, rồi sau đó gia nhập EAT – Experiments in Art and Technology, một nhóm quy tụ cả những nghệ sĩ, những nhà khoa học máy tính lẫn các kỹ sư. Một trong những tác phẩm vĩ đại và được ghi nhớ nhiều nhất của bà chính là Proxima Centauri, xuất hiện tại một triển lãm tại MoMA ở New York. Khắc hoạ lại mô hình Cận Tinh, ngôi sao gần nhất với Mặt Trời, bà Schwartz, người tự coi mình là “một người gom rác”, đã lấy những chao đèn đường bằng nhựa ghép lại với nhau, rồi tác phẩm vận hành bằng một cái mô tơ lấy ra từ cái máy khâu của mẹ bà Schwartz. Tờ The Times khi ấy mô tả tác phẩm thể nghiệm của bà Schwartz như thế này: “Một cái tủ lớn màu đen, chao đèn hình nửa khối cầu ở trên. Cứ khi có ai đứng gần cái tủ ấy, khối cầu lại bắt đầu biến mất, dần dần tụt vào bên trong cái tủ.”
Ở buổi triển lãm trưng bày Proxima Centauri, bà Schwartz được gặp gỡ Leon Harmon và Ken Knowlton ở Bell Labs. Họ đến trưng bày một bức hình khoả thân được tạo ra bằng máy tính. Chính ông Knowlton là người đã tạo ra những ngôn ngữ lập trình đầu tiên để máy tính có thể thực hiện tạo ra hoạt hoạ. Cũng chính từ triển lãm này, đã nảy nở quá trình hợp tác và sáng tạo của bà Schwartz ở Bell Labs kéo dài nhiều thập kỷ. Rồi sau đó, bà trở thành cố vấn cho nhiều tập đoàn như IBM và Lucent Technologies. Rồi tới năm 1985, bà Schwartz giành giải Emmy với Big MOMA, một đoạn thông báo dài 30 giây được tạo ra bằng máy tính, được Bảo tàng Mỹ thuật hiện đại đặt hàng để trình chiếu khi mở cửa trở lại vào năm 1984 sau quá trình sửa chữa.
Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.
