18 tháng 11, 2026
Phần mềm

Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu, Và nó thực sự là gì

Home›Phần mềm›Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu, Và nó thực sự là gì

Nhắc đến thứ nóng nhất mà con người biết đến, nhiều người có thể nghĩ ngay đến Mặt Trời. Nhiệt độ bề mặt của Mặt Trời vào khoảng 5.500°C, còn vùng lõi có thể lên tới khoảng 15 triệu°C. Nghe đã đủ khủng khiếp? Nhưng Mặt Trời vẫn chưa phải thứ nóng nhất mà con người từng tạo ra. Kỷ lục này thuộc về một thứ rất nhỏ, tồn tại trong khoảng thời gian cực ngắn và không hề giống với ngọn lửa mà chúng ta thường hình dung về một vật thể “siêu nóng”. Đó là quark–gluon plasma, được tạo ra trong các thí nghiệm va chạm hạt năng lượng cao.

Hơn 5 nghìn tỷ độ K – nóng đến mức nào?

Năm 2012, các nhà khoa học tại CERN ở Thụy Sĩ công bố đã tạo ra nhiệt độ trên 5 nghìn tỷ kelvin, với mức ước tính có thể đạt khoảng 5,5 nghìn tỷ K trong thí nghiệm ALICE tại Large Hadron Collider (LHC). Guinness World Records ghi nhận đây là mức nhiệt độ nhân tạo cao nhất được tạo ra. Nếu viết đầy đủ: 5.500.000.000.000 K

Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì? - Sharevina.com

Hình ảnh minh họa cho Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì?. Ảnh: Tư liệu

Con số này lớn đến mức rất khó hình dung. Để so sánh, nhiệt độ lõi Mặt Trời vào khoảng 15 triệu°C. Như vậy, nhiệt độ của quark–gluon plasma được tạo ra trong phòng thí nghiệm cao hơn nhiệt độ lõi Mặt Trời hàng trăm nghìn lần. Tài liệu của CERN cũng mô tả nhiệt độ này cao hơn khoảng 250.000 lần so với lõi Mặt Trời. Nhưng điều thú vị nhất lại nằm ở câu hỏi: Nếu nóng đến hàng nghìn tỷ độ, tại sao Trái Đất không bị thiêu rụi?

Thứ nóng nhất này thực chất là gì?

Quark–gluon plasma không phải một quả cầu lửa khổng lồ hay một khối vật chất có kích thước bằng một căn phòng. Nó là một trạng thái vật chất cực kỳ nóng và đậm đặc, trong đó các quark và gluon là những thành phần cơ bản tạo nên proton và neutron. Nó có thể thoát khỏi trạng thái bị “giam giữ” bên trong các hạt này.

Đây là trạng thái vật chất mà các nhà khoa học cho rằng từng tồn tại trong những khoảnh khắc cực sớm của vũ trụ sau Big Bang. Nói cách khác, bằng cách tạo ra quark–gluon plasma trong phòng thí nghiệm, con người đang cố gắng tái tạo một điều kiện vật chất từng tồn tại khi vũ trụ còn rất trẻ. Và để làm được điều đó, các nhà khoa học không cần tạo ra một “lò nung” có nhiệt độ hàng nghìn tỷ độ. Họ làm theo một cách hoàn toàn khác.

Làm thế nào con người tạo ra nhiệt độ hàng nghìn tỷ độ?

Tại LHC, các hạt nhân nguyên tử nặng như chì được tăng tốc lên vận tốc cực lớn, gần bằng tốc độ ánh sáng. Khi hai chùm hạt nhân va chạm với nhau ở năng lượng cực cao, một lượng năng lượng khổng lồ được tập trung vào một vùng cực nhỏ.

Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì? - Sharevina.com

Hình ảnh minh họa cho Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì?. Ảnh: Tư liệu

Chính trong khoảnh khắc đó, vật chất có thể chuyển sang trạng thái quark–gluon plasma. Theo Guinness, trong thí nghiệm năm 2012, các ion chì được tăng tốc tới khoảng 99% tốc độ ánh sáng để tạo ra trạng thái vật chất này. Điều đáng kinh ngạc là nhiệt độ cực cao này chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian cực kỳ ngắn và trong một vùng có kích thước vô cùng nhỏ. Vì thế, không có chuyện bên trong LHC xuất hiện một “Mặt Trời mini” rồi làm nóng cả phòng thí nghiệm.

Tại sao máy gia tốc không bị nóng chảy?

Đây có lẽ là câu hỏi dễ xuất hiện nhất. Nếu nhiệt độ lên tới hàng nghìn tỷ độ thì chẳng phải mọi thứ xung quanh phải bị nung chảy ngay lập tức?

Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì? - Sharevina.com

Hình ảnh minh họa cho Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì?. Ảnh: Tư liệu

Không. Lý do nằm ở quy mô và thời gian tồn tại. Quark–gluon plasma được tạo ra trong một vùng cực nhỏ khi các hạt va chạm. Nó tồn tại trong khoảng thời gian cực ngắn rồi nhanh chóng giãn nở và nguội đi. Có thể hình dung đơn giản thế này: Một que sắt nung ở 1.000°C có thể làm bỏng bạn vì nó chứa một lượng vật chất lớn và giữ nhiệt trong thời gian tương đối lâu. Trong khi đó, quark–gluon plasma có nhiệt độ cực lớn nhưng chỉ tồn tại ở quy mô hạ nguyên tử và trong thời gian cực ngắn. Nhiệt độ rất cao không đồng nghĩa với việc tổng năng lượng truyền ra môi trường cũng lớn. Đây là điểm khiến kỷ lục nhiệt độ hàng nghìn tỷ độ trở nên đặc biệt.

Một điều còn thú vị hơn: nhiệt độ này được đo như thế nào?

Không ai có thể đặt một chiếc nhiệt kế thông thường vào quark–gluon plasma. Thực tế, việc xác định nhiệt độ của trạng thái vật chất này dựa trên các tín hiệu và sản phẩm của vụ va chạm. Chẳng hạn, các photon nhiệt phát ra từ plasma mang thông tin về nhiệt độ của hệ thống; các nhà nghiên cứu phân tích phổ năng lượng của chúng để suy ra nhiệt độ ban đầu.

Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì? - Sharevina.com

Hình ảnh minh họa cho Nhiệt độ cao nhất mà nhân loại từng tạo ra là bao nhiêu? Và nó thực sự là gì?. Ảnh: Tư liệu

Các nghiên cứu gần đây cũng tiếp tục tìm cách đo nhiệt độ của quark–gluon plasma bằng những “dấu vết” do nó để lại sau các vụ va chạm. Một nghiên cứu của STAR công bố trên Nature Communications năm 2025 cho thấy nhiệt độ của QGP có thể được khảo sát ở các giai đoạn khác nhau thông qua các tín hiệu hạt sinh ra trong va chạm. Điều này cho thấy một điều khá thú vị:Nhiệt độ cao nhất mà con người tạo ra không được đo bằng cách đưa cảm biến vào vật thể nóng. Các nhà khoa học phải “đọc” những dấu vết mà trạng thái vật chất đó để lại.

Kết luận

Mặt Trời có thể khiến chúng ta nghĩ rằng đó là giới hạn của nhiệt độ trong tự nhiên. Nhưng khi con người bước vào thế giới của vật lý hạt, những giới hạn quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Tại CERN, các nhà khoa học đã tạo ra quark–gluon plasma với nhiệt độ trên 5 nghìn tỷ K, được Guinness World Records ghi nhận là nhiệt độ nhân tạo cao nhất. Điều đáng kinh ngạc không chỉ nằm ở con số 5,5 nghìn tỷ độ. Đó còn là việc con người có thể tạo ra và nghiên cứu một trạng thái vật chất tương tự điều kiện của vũ trụ sơ khai, ngay trên Trái Đất. Và có lẽ điều thú vị nhất là: thứ nóng nhất con người từng tạo ra lại nhỏ đến mức bạn không thể nhìn thấy nó bằng mắt thường.

Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.