Phải chăng tàu Perseverance đã tìm thấy chất hữu cơ cho biết từng có sự sống trên Sao Hỏa

Chất hữu cơ là một thành phần phổ biến trên Trái đất, nhưng trong vũ trụ lại rất hiếm hoi và Sao Hỏa không phải ngoại lệ. Hồi năm 2023, tàu thăm dò Perseverance của NASA đã phát hiện ra dấu hiệu quang phổ cho thấy có sự hiện diện của các phân tử hữu cơ trên Sao Hỏa, thứ được tin là dấu hiệu của sự sống. Nhưng những thiết bị của Persverance không thể nào toàn diện như một phòng thí nghiệm trên Trái đất nên khó mà đoan chắc rằng dấu hiệu quang phổ đó 100% có nguồn gốc từ chất hữu cơ. Perseverance đã phát hiện ra dấu hiệu này bằng cách sử dụng thiết bị có tên là SHERLOC, một máy quang phổ cực tím có chức năng xác định khoáng vật kích thước nhỏ và săn tìm các phân tử hữu cơ. Trên tàu thăm dò thì SHERLOC là công cụ hóa học hàng đầu để tìm vật chất hữu cơ. SHERLOC dựa vào hai kỹ thuật chính là phát quang cực tím sâu (DUV) và quang phổ Raman (RS). Kỹ thuật DUV sử dụng tia laser cực tím để kích thích một số phân tử nhất định trên bề mặt. Khi các phân tử này hấp thụ tia UV, chúng phát quang giống như con đom đóm, để rồi được phát hiện và phân tích.
Hình ảnh minh họa cho Phải chăng tàu Perseverance đã tìm thấy chất hữu cơ cho biết từng có sự sống trên Sao Hỏa. Ảnh: Tư liệu
Thiết bị SHERLOC tận dụng hiện tượng này để tìm sự hiện diện của các hợp chất hữu cơ khác nhau lẫn một số khoáng chất. Chế độ DUV của tàu rất nhạy trên một lượng phân tử hữu cơ nhất định. Có điều là DUV lại không mang tính chẩn đoán bởi có rất nhiều thứ phát quang, chứ không chỉ mỗi chất hữu cơ.
Hình ảnh minh họa cho Phải chăng tàu Perseverance đã tìm thấy chất hữu cơ cho biết từng có sự sống trên Sao Hỏa. Ảnh: Tư liệu
Thiết bị SHERLOC. Perseverance có nhiệm vụ thu gom và phân tích các mẫu vật từ miệng hố Jezero, chỗ mà nó đổ bộ vào năm 2021. Bằng SHERLOC, con tàu đã phát hiện ra các tín hiệu phát quang cho thấy sự hiện diện của các phân tử hữu cơ đơn và đa vòng, ví dụ benzen, toluen hay hydrocarbon thơm đa vòng. Phát hiện này rất có ý nghĩa vì nó hé lộ khả năng tồn tại sự sống trên Sao Hỏa thời cổ.
Hình ảnh minh họa cho Phải chăng tàu Perseverance đã tìm thấy chất hữu cơ cho biết từng có sự sống trên Sao Hỏa. Ảnh: Tư liệu
Miệng hố Jezero rộng 45 km được cho là từng có dòng chảy cách đây hàng tỷ năm. Nhưng vào năm 2024, một nghiên cứu đã đưa ra lời giải thích khác gây thất vọng. Họ cho rằng các tín hiệu được nghĩ là chất hữu cơ vẫn có thể đến từ các ion Ceri (Ce³⁺) – một chất vô cơ – bị mắc kẹt trong các khoáng chất phosphat và silicat có trong các dòng magma cổ đại. Cấu trúc tinh thể của khoáng chất phosphate hay silicat thường có những nơi bất thường, và những chỗ đó sẽ “bẫy” những ion ceri bên trong. Rồi giờ đây chúng phát quang khi được kích thích bởi tia UV của tàu. Theo nghiên cứu thì chất vô cơ vẫn tạo ra được các đặc điểm quang phổ này, bên cạnh chất hữu cơ. Dù sao họ chỉ nói ion Ce³⁺ là một khả năng chứ không hề quả quyết, nên NASA sẽ cố giải thích dữ liệu bất kể chúng mù mờ ra sao. Trên Trái Đất những kết quả mập mờ như vầy khá dễ xác thực bằng nhiều cách phân tích khác nhau, còn với Sao Hỏa thì khó hơn bởi mọi thứ người ta có được là một chiếc xe tự hành không hơn không kém. Nó có nhiệt độ thấp, bão bụi và bức xạ cao nên việc phân tích ngay tại chỗ rất phức tạp và thiếu chắc chắn.
Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.
