Phát hiện hành tinh bé bự LHS 3154b gây bối rối cho các nhà thiên văn học

Một ngôi sao nhỏ thường sẽ có những hành tinh nhỏ xoay quanh mình, nhưng trường hợp của hành tinh LHS 3154b lại nằm ngoài tất cả hiểu biết hiện tại của nhân loại về hành tinh học. Con gà thì đẻ ra trứng gà, khủng long đẻ ra trứng khủng long, tất nhiên đà điểu cũng sẽ có trứng đà điểu. Nhưng gà mà đẻ ra trứng đà điểu thì nghe nó sai sai đúng không? Tất nhiên câu trên chỉ là phép so sánh mang tính tượng hình cho trường hợp của LHS 3154b và ngôi sao mẹ của nó (một ngôi sao hệ M), chứ không có nghĩa nói lên sao sẽ đẻ ra hành tinh. Về cơ bản thì sao mẹ LHS 3154 vẫn lớn hơn hành tinh mà chúng ta đang nói rất nhiều lần. Tuy nhiên tỷ lệ khối lượng giữa cả 2 thiên thể đặt ra câu hỏi lớn cho giới thiên văn về lý thuyết hình thành hệ sao – hành tinh.
Hành tinh “quá khổ”
Trong một công bố đăng trên tạp chí Science, một nhóm các nhà nghiên cứu thuộc ĐH Pennsylvania phát hiện ra một hành tinh có khối lượng gấp 13 lần Trái Đất (được xếp vào hệ hành tinh cỡ Neptune) quay quanh ngôi sao mẹ LHS 3154. Điểm đáng chú ý là LHS 3154 là một ngôi sao hệ M, có khối lượng chỉ khoảng 1/9 lần Mặt Trời. Sự chênh lệch tỷ khối giữa LHS 3154b/LHS 3154 nhiều hơn gấp 100 lần tỷ khối giữa Trái Đất/Mặt Trời.
Hình ảnh minh họa cho Phát hiện hành tinh bé bự LHS 3154b gây bối rối cho các nhà thiên văn học. Ảnh: Tư liệu
So sánh tương quan kích thước giữa Mặt Trời với Trái Đất và LHS 3154b với sao mẹ
Hình ảnh minh họa cho Phát hiện hành tinh bé bự LHS 3154b gây bối rối cho các nhà thiên văn học. Ảnh: Tư liệu
Phương pháp đo vận tốc xuyên tâm Doppler để phát hiện ngoại hành tinh Tuy vậy, giới hạn của HPF là nó không thể phát hiện được ngoại hành tinh (exoplanet) quay quanh những ngôi sao nặng cỡ Mặt Trời trở lên (hệ G). Lý do là những ngôi sao cỡ này thường quá nặng và quá sáng để có thể tạo ra tín hiệu Doppler đủ lớn (do dao động quanh trọng tâm quá nhỏ). Chỉ những ngôi sao nhỏ hệ M trở xuống thì ảnh hưởng của ngoại hành tinh lên chúng mới rõ ràng hơn và tín hiệu Doppler cũng dễ thu nhận hơn. Ngoài ra, ngôi sao càng sáng yếu thì vùng có thể duy trì sự sống (habitable zone) của nó càng hẹp lại. Từ đó cho phép HPF dễ quan sát và dễ “bắt” được tín hiệu ngoại hành tinh dễ dàng hơn.
Chúng ta “hiểu” vũ trụ đến đâu?
Trường hợp của LHS 3154b đặt ra rất nhiều câu hỏi về cách nó ra đời. Theo lý thuyết hình thành sao – hành tinh chúng ta hiện có, thì tiền-sao là nơi tập trung phần lớn khối lượng – vật chất của toàn bộ hệ. Tất nhiên ngôi sao càng lớn thì lượng bụi khí tiền-sao này phải càng nhiều và ngược lại. Với trường hợp của sao LHS 3154, đáng lẽ tiền-sao của nó cũng phải “nghèo” vật chất và cái đĩa tiền-hành-tinh nơi LHS 3154b ra đời cũng phải “nghèo” theo. Theo kết quả mô phỏng trên máy tính, để một hành tinh như LHS 3154b hình thành, thì lượng vật chất tối thiểu mà cái đĩa tiền-hành-tinh có phải nhiều gấp 10 lần so với những đĩa tiền-hành-tinh thường gặp ở các ngôi sao hệ M. Nhưng LHS 3154b vẫn tồn tại ở đó (ít nhất lâu đời hơn sự tồn tại của nhân loại) cho thấy chúng ta chưa có đủ công cụ/lý thuyết để hiểu rõ sự ra đời của các ngôi sao và hành tinh. Dĩ nhiên điều này không có nghĩa lý thuyết của chúng ta hoàn toàn sai, chỉ là nó vẫn chưa đầy đủ để giải thích được hết mọi khả năng có thể. Cho tới hiện tại, LHS 3154b là trường hợp duy nhất nhân loại phát hiện được một hành tinh “nặng” đến thế xoay quanh một ngôi sao “nhẹ” đến thế. Đây cũng là cơ hội để giới khoa học tiếp tục cải hiện hơn những hiểu biết của chúng ta về vạn vật xung quanh.
Một chi tiết quan trọng hơn là những ngôi sao hệ M là loại sao phổ biến nhất Dải Ngân Hà, trong khi ngôi sao hệ G như Mặt Trời của chúng ta không phổ biến bằng. Do đó nếu nhân loại thực sự muốn trở thành một giống loài liên sao thì chúng ta càng cần hiểu hơn về những ngôi sao hệ M trên.
Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.
