18 tháng 11, 2026
Phần mềm

Sau Diêm Vương Tinh, tới lượt Makemake gia nhập danh sách hành tinh lùn có khí mêtan

Home›Phần mềm›Sau Diêm Vương Tinh, tới lượt Makemake gia nhập danh sách hành tinh lùn có khí mêtan

Trên Trái Đất khí mêtan khá phổ biến và cũng khiến con người tránh xa bởi nó rất dễ cháy nổ. Nhưng việc khí này hiện diện trên một hành tinh khác lại là dấu hiệu cho thấy nó có một “sức sống” nhất định, không phải thiên thể chết. Đơn cử như Mặt Trăng dù ở sát Trái Đất lại chẳng hề có mêtan nên nhìn chung nó hoàn toàn “chết”. Điều thú vị là trên các hành tinh lùn ngoài rìa Hệ Mặt Trời thì mêtan lại có mặt. Từ lâu người ta đã biết Sao Diêm Vương có mêtan trong khí quyển nhờ tàu New Horizons và nay thì một hành tinh lùn nữa được xác nhận là có nó: Makemake. Có rất nhiều hành tinh nhỏ nằm ngoài rìa Hệ Mặt Trời nhưng những thiên thể lớn với đường kính hơn 900 cây số thì chỉ có chừng 7-8 cái. Khí mêtan lại càng khan hiếm hơn khi chỉ mới tìm thấy trên Sao Diêm Vương và Makemake. Bằng cách sử dụng kính viễn vọng siêu mạnh James Webb, các nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Tây nam (SWRI) ở bang Texas đã tìm thấy khí này trên Makemake dưới dạng các phân tử mêtan lơ lửng trong bầu khí quyển cực mỏng của nó. Nằm cách chúng ta 6,8 tỷ km, Makemake mới được tìm thấy cách đây 20 năm và có đường kính 1430 km. Cấu tạo của Makemake rất “xốp” nên chỉ nặng bằng 23% Sao Diêm Vương và nhiệt độ trên mặt đất là âm 233℃ (lạnh hơn điểm đông đá của mêtan là -182,5℃), với thành phần bề mặt là băng mêtan và có thể là cả băng êtan và nitơ. Bầu khí quyển gần như chân không với áp suất thấp hơn 100 tỷ lần so với ở mực nước biển trên Trái Đất.

Sau Diêm Vương Tinh, tới lượt Makemake gia nhập danh sách hành tinh lùn có khí mêtan - Sharevina.com

Hình ảnh minh họa cho Sau Diêm Vương Tinh, tới lượt Makemake gia nhập danh sách hành tinh lùn có khí mêtan. Ảnh: Tư liệu

Kích thước Makemake so với các hành tinh lùn Thường thì mêtan sẽ hình thành theo 2 cách: do vi sinh vật phân huỷ chất hữu cơ trong môi trường thiếu oxy (trong bụng con bò, đầm lầy, bãi rác…) như chúng ta đã quá quen, hoặc là bởi phản ứng phi sinh học trong lòng đất của một thiên thể. Việc Makemake tồn tại hơi mêtan không nhất thiết dính líu tới sự sống mà chỉ hé lộ rằng nó có một số hoạt động nhất định như sự bay hơi của băng mêtan hoặc “núi lửa” băng phun trào. Kính James Webb phát hiện hơi mêtan nhờ phân tách ánh sáng Mặt Trời phản chiếu từ Makemake và xác nhận rằng mêtan có tồn tại ở thể hơi chứ không chỉ là lớp băng cứng. Các nhà nghiên cứu ở SWRI lý giải rằng khí này có thể phát xuất từ 2 nguồn: một là chúng xì lên từ lòng đất hoặc là do băng mêtan trên bề mặt hóa hơi. Họ hình dung trên bề mặt Makemake có những khe nứt hoặc “núi lửa” nhỏ xì khí mêtan thành các cột ‘khói’ với lưu lượng vài trăm kg/giây. Nhưng chưa có gì chắc chắn cả nên họ sẽ cần quan sát quang phổ kỹ hơn để xác định đúng nguồn gốc của nó là từ băng bốc hơi hay dưới lòng đất xì lên, cũng có khi từ cả hai.

Sau Diêm Vương Tinh, tới lượt Makemake gia nhập danh sách hành tinh lùn có khí mêtan - Sharevina.com

Hình ảnh minh họa cho Sau Diêm Vương Tinh, tới lượt Makemake gia nhập danh sách hành tinh lùn có khí mêtan. Ảnh: Tư liệu

Với phát hiện này chúng ta thấy khu vực ngoài rìa Hệ Mặt Trời không hẳn là một miền đất “chết” với các thiên thể lạnh cóng, mà vẫn có ít nhiều hoạt động địa hóa học. Băng mêtan rất năng động, nó có thể làm bề mặt hành tinh sáng hoặc tối tùy nồng độ, chuyển nhiệt lượng ít ỏi từ nơi này qua nơi khác và khiến Makemake đột nhiên sống động khác thường. Tham khảo: Space, Earth.

Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.