Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh

Hôm thứ 2 vừa rồi, tên lửa đẩy hạng nặng Trường Chinh 5B của Trung Quốc đã đưa những vệ tinh phủ sóng internet Guowang đầu tiên trong mạng lưới megaconstellation này vào không gian. Trong vòng 10 năm tới, liên minh các tập đoàn công nghệ và khám phá vũ trụ của Trung Quốc sẽ tạo ra một tập vệ sinh Guowang với tổng số tối đa lên tới 13 nghìn vệ tinh phủ sóng internet. Hàng nghìn vệ tinh này sau đó sẽ đảm trách nhiệm vụ truyền tín hiệu kết nối internet độ trễ thấp và tốc độ cao giống hệt như những gì hệ thống Starlink của SpaceX đang làm hiện tại. Tuy nhiên hiện tại các quan chức quản lý và các giám đốc thuộc liên minh các doanh nghiệp kể trên vẫn chưa công bố chi tiết hệ thống internet vệ tinh Guowang, chẳng hạn như thị trường tiềm năng, thông số kỹ thuật hay giao diện người dùng để kết nối internet.
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
18h hôm thứ 2, 16/12 theo giờ địa phương, tại bãi phóng tên lửa Wenchang, đảo Hải Nam, tên lửa Trường Chinh 5B, với lực đẩy 1000 tấn đã được phóng từ Wenchang vào không gian. Sau khi thả rơi 4 động cơ đẩy và tầng đẩy trung tâm, tầng đẩy tăng cường Yuanzheng 2 được kích nổ, đưa tên lửa vào đúng vị trí không gian triển khai đưa 10 vệ tinh Guowang vận hành ở độ cao 1.100 km so với mực nước biển. Theo dữ liệu theo dõi của quân đội Mỹ, vị trí 10 vệ tinh internet Guowang của Trung Quốc nằm lệch 86.5 độ so với đường xích đạo Trái đất.
Nhưng điều chúng ta chưa biết
Thiết kế vệ tinh Guowang mới chỉ được công bố theo kiểu nhỏ giọt, và thông tin chính thức gần như duy nhất là Trung Quốc dự định sử dụng mạng lưới vệ tinh này làm những trạm phát tín hiệu internet tốc độ cao. CASC, tập đoàn khoa học công nghệ hàng không vũ trụ Trung Quốc đưa ra tuyên bố chính thức, rằng những vệ tinh Guowang được đơn vị trực thuộc CASC, Học viện công nghệ vũ trụ Trung Quốc (CAST) phát triển.
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
Kế hoạch triển khai tập vệ tinh Guowang đã được công khai từ tận năm 2020, khi Trung Quốc nộp văn bản đăng ký ứng dụng dải sóng viễn thông lên Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU). Trong văn bản này, phía Trung Quốc đưa ra kế hoạch triển khai hệ thống bao gồm 12.992 vệ tinh hoạt động ở quỹ đạo tầm thấp. Guowang, dịch nguyên văn sang tiếng Việt là “Quốc Mạng”, được quản lý bởi một công ty mang tên SatNet, được chính phủ Trung Quốc thành lập vào năm 2021. Công ty này vận hành một cách vô cùng bí mật, thậm chí còn không có cả trang web.
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
Marc Julienne, giám đốc trung tâm nghiên cứu châu Á, thuộc viện quan hệ quốc tế Pháp năm ngoái viết rằng, sự hiện diện có phần bí mật của SatNet trong mắt công chúng “có vẻ không đồng nhất với tham vọng của dự án”, nếu như Trung Quốc muốn cung cấp cho thị trường tiêu dùng một giải pháp thay thế cho Starlink, đề phòng trường hợp dịch vụ internet vệ tinh của startup đứng đầu bởi Elon Musk bị cấm vận hành tại Trung Quốc hay Nga. Ông Julienne viết: “Sự bí mật xoay quanh những gì SatNet Trung Quốc đang làm có thể được giải thích theo hướng công ty này thiếu cả kinh nghiệm lẫn sự tổ chức, và cũng có thể do những điều chưa chắc chắn xoay quanh định hướng kỹ thuật, công nghệ và chiến lược ứng dụng mạng lưới internet vệ tinh.”
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
Nhưng đó là những gì ông Julienne phân tích vào năm ngoái. Năm nay có lẽ đã có một cách giải thích khác. Hồi đầu năm nay, Trung Quốc triển khai cụm vệ tinh đầu tiên cho một mạng lưới megaconstellation khổng lồ, đặt tên là Qianfan, Thiên Phàm. Nhiệm vụ của mạng vệ tinh này cũng để cung cấp tín hiệu mạng toàn cầu từ bên ngoài không gian. Mạng vệ tinh Thiên Phàm được quản lý bởi SSST, Shanghai Spacecom Satellite Technology, công ty được hậu thuẫn bởi chính quyền Thượng Hải.
Phục vụ cả dân sự lẫn quân sự?
Không giống như Guowang, các quan chức chính phủ Trung Quốc đã công bố những thông tin cơ bản về mạng vệ tinh Qianfan. Ban đầu Qianfan sẽ bao gồm 1.300 vệ tinh, nhưng tối đa có thể vận hành ở quy mô 14 nghìn vệ tinh. Những tổ chức có liên quan tới chương trình Qianfan đã công bố trước công chúng về số lượng vệ tinh họ dự định sẽ lắp ráp và phóng lên quỹ đạo trái đất mỗi năm. Bên cạnh đó, thiết kế vệ tinh internet trong hệ thống Qianfan có những tấm panel phẳng, tức là chồng được nhiều vệ tinh trong quá trình tên lửa chuyên chở ra ngoài không gian, giống hệt thiết kế vệ tinh Starlink của SpaceX. Với Starlink, SpaceX không chỉ phục vụ thị trường internet băng thông rộng tiêu dùng, mà dịch vụ này còn chứng tỏ được cả mức độ hữu ích trong những chiến dịch quân sự tại Ukraine. Kết nối của Starlink đã hỗ trợ quân đội Ukraine kể từ đầu cuộc chiến vào năm 2022. Các quan chức chính phủ Trung Quốc cũng từng xác nhận tiềm năng quân sự của mạng lưới internet vệ tinh của SpaceX.
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
Quân đội Mỹ cũng đã thử nghiệm dịch vụ của Starlink trong điều kiện thực tế để xác thực tiềm năng hỗ trợ những chiến dịch quân sự của dịch vụ internet vệ tinh này. Cơ quan Trinh sát Quốc gia của Mỹ đã sử dụng nền tảng Starlink, biến chúng thành một mạng lưới vệ tinh do thám. Giám đốc trung tâm nghiên cứu châu Á Marc Julienne từng viết như thế này: “Bất kỳ quốc gia nào được trang bị những hệ thống như vậy đều sẽ có lợi thế quốc phòng rõ rệt so với những quốc gia không có hệ thống vệ tinh đo thám.”
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
Để tạo ra mạng lưới hàng vạn vệ tinh phát sóng internet, tên lửa Trường Chinh 5B hoàn toàn không phải một giải pháp kinh tế. Nhưng hiện tại nó là giải pháp với công suất chuyên chở lớn nhất để đem càng nhiều vệ tinh Guowang vào vũ trụ càng tốt. Theo kế hoạch, đến năm 2032, Trung Quốc muốn có 6.496 vệ tinh Guowang vận hành trên quỹ đạo tầm thấp của Trái Đất.
Mỹ đang theo dõi
Những ứng dụng quân sự của những mạng vệ tinh phát sóng internet của Trung Quốc như Guowang hay Qianfan dĩ nhiên không qua mắt được những quan chức Lầu Năm Góc của Mỹ. Những mạng vệ tinh khổng lồ như Starlink, hay Kuiper của Amazon có lợi thế rất lớn là rất khó vô hiệu hóa hoặc phá hủy, nếu so sánh với một vệ tinh liên lạc kích thước lớn làm nhiệm vụ do thám một khu vực rộng lớn. Tướng Stephen Whiting, tổng tư lệnh lực lượng không gian Hoa Kỳ cho biết: “Đây thực chất cũng chỉ là động thái kế tiếp nếu xét tới những gì Trung Quốc đã thực hiện trong vòng 2 thập kỷ qua. Bên cạnh những vũ khí chống vệ tinh không gian mà họ đã tạo ra, họ cũng mở rộng quy mô hệ thống do thám để giúp lục quân, hải quân, không quân và lính thủy đánh bộ của họ chiến đấu chính xác ở tầm xa hơn. Chúng tôi đã thấy hàng trăm vệ tinh do thám, và giờ có vẻ như họ muốn triển khai mạng vệ tinh tầng thấp để có thể liên lạc ở quy mô toàn cầu, cho phép triển khai những chiến dịch quân sự ở quy mô rộng hơn. Chắc chắn đây sẽ là thứ chúng tôi để tâm theo dõi. Nhưng nó cũng chỉ là một động thái tiếp tục những hành động mà Trung Quốc đã và đang thực hiện.”
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
Chuẩn tướng Anthony Mastalir, tư lệnh lực lượng không gian Hoa Kỳ tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương cho biết, ông muốn xem cách Trung Quốc tích hợp những mạng vệ tinh như Guowang vào những chiến dịch quân sự của họ. Tướng Mastalir cho biết quân đội Trung Quốc đang thực hiện những cuộc tập trận với quy mô ngày càng lớn và độ phức tạp cao. Những tư lệnh quân đội Mỹ sẽ xác định xem liệu Trung Quốc có ứng dụng khả năng liên lạc toàn cầu trong những cuộc tập trận trong tương lai hay không. Trả lời những câu hỏi tại Hội thảo Spacepower diễn ra tuần trước ở Orlando, Florida, tướng Whiting cho biết lực lượng không gian sẽ theo dõi việc triển khai những mạng vệ tinh của Trung Quốc, giống hệt cách họ đã làm với Starlink. Khác biệt là SpaceX, với hơn 6.800 vệ tinh Starlink đang vận hành trên quỹ đạo trái đất, tự nguyện cung cấp lịch trình phóng và vị trí các vệ tinh cho quân đội Mỹ, cho phép quân đội biết phải nhìn về hướng nào để theo dõi. Trung Quốc thì không. Tư lệnh lực lượng không gian cho biết hiện đang theo dõi khoảng 47 nghìn vật thể trong quỹ đạo trái đất, theo dõi để xác định nguy cơ va chạm. Nếu hai vệ tinh đang hoạt động của hai mạng lưới khác nhau có nguy cơ va chạm, Space Command sẽ thông báo cho đơn vị điều hành chúng.
Hình ảnh minh họa cho Trung Quốc phóng vệ tinh phủ sóng internet Guowang, tham vọng tạo mạng lưới 13 nghìn vệ tinh. Ảnh: Tư liệu
Tướng Whiting nói: “Khi chúng tôi thấy sẽ có nguy cơ xảy ra tình huống được chúng tôi gọi là ‘hợp nhất’, chúng tôi sẽ gửi thông tin cảnh báo. Chúng tôi sẽ làm điều tương tự với Trung Quốc. Giữa chúng tôi không có liên lạc thường xuyên. Năm vừa rồi, phía Trung Quốc có liên lạc vài lần bằng vài cách khác nhau để thông báo cho chúng tôi về vài sự cố đang diễn ra trong không gian, chẳng hạn như vệ tinh trở về bầu khí quyển. Nhưng không có cách liên lạc chuẩn hóa.” Tướng Whiting nói không lo lắng về sự an toàn khi nhiều mạng vệ tinh quy mô lớn cùng hiện diện và vận hành ở quỹ đạo tầng thấp của Trái đất, miễn là đơn vị vận hành “tuân thủ những nguyên tắc làm việc có trách nhiệm.” “Chúng tôi muốn đảm bảo mọi người đều làm đúng, khi thực hiện dự đoán va chạm, cũng như không bỏ lại mảnh vỡ trong không gian.” Nhưng cùng lúc, tướng Whiting cũng mong muốn có nhiều đối thoại hơn với phía Trung Quốc. Theo ArsTechnica
Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.
