Vemork trên núi tuyết Na Uy và giấc mơ bom nguyên tử của Hitler bị Đồng Minh bóp nghẹt

Trong lúc đọc mấy bài về lý do tại sao Đức không tạo được bom nguyên tử, mình có đọc được một phần nội dung liên quan đến Vemork, một địa điểm mà chỉ cần sự việc diễn tiến khác đi một chút, thì có lẽ lịch sử thế giới đã bước sang một trang hoàn toàn khác. Mình viết lại phần nội dung này để anh em đọc.
Hình ảnh minh họa cho Vemork trên núi tuyết Na Uy và giấc mơ bom nguyên tử của Hitler bị Đồng Minh bóp nghẹt. Ảnh: Tư liệu
Điều gì sẽ xảy ra nếu Đức Quốc Xã thành công trong việc tạo ra bom nguyên tử?
Bối cảnh lịch sử: Đức và nút thắt cổ chai tại Vemork
Trong Thế chiến II, Đức Quốc Xã từng là quốc gia dẫn đầu về nghiên cứu hạt nhân. Họ có những bộ óc xuất sắc nhất, từng phát hiện ra phân hạch hạt nhân, và hoàn toàn có khả năng biến nó thành vũ khí. Ở thời điểm đó, nhiều nhà khoa học tị nạn từ châu Âu sang Mỹ sống trong cảm giác rất thật rằng chỉ cần Berlin “bật công tắc”, cả trật tự thế giới có thể thay đổi trong chớp mắt. Nhưng có một điểm nghẽn tưởng rất nhỏ, nhưng lại mang tính quyết định: nước nặng (heavy water), thứ mà Đức chọn làm “chất điều chậm” cho lò phản ứng hạt nhân. Tại thời điểm đó, gần như chỉ có một nơi trên thế giới lúc đó sản xuất được nó với quy mô công nghiệp: nhà máy Vemork ở Telemark, Na Uy. Đây vốn là một nhà máy thuỷ điện khổng lồ của công ty Norsk Hydro, nằm cheo leo trên vách núi, giữa thung lũng phủ tuyết dày. Vị trí này khiến nhà máy này vừa dễ phòng thủ, vừa gần như bất khả xâm phạm nếu tấn công theo kiểu thông thường.
Hình ảnh minh họa cho Vemork trên núi tuyết Na Uy và giấc mơ bom nguyên tử của Hitler bị Đồng Minh bóp nghẹt. Ảnh: Tư liệu
Vemork ngày nay, đã từng là nút thắt cổ chai đập tan tham vọng của người Đức trong việc tạo bom nguyên tử Trên thực tế thì Đức từng thử làm lò phản ứng graphite như Mỹ, nhưng than chì của họ bị tạp chất khiến lò không vận hành được. Vì thế, toàn bộ hy vọng về vũ khí hạt nhân được dồn sang thiết kế lò nước nặng. Điều này đồng nghĩa với việc: nếu không có nước nặng, Đức không thể có lò phản ứng, mất đi plutonium nghĩa là không có bom nguyên tử. Vì thế, toàn bộ mắt xích sống còn ấy nằm ở Vemork. Đây thật sự là một nút thắt cổ chai đúng nghĩa, nơi mọi tham vọng hạt nhân đều phải đi qua một cái van rất nhỏ. Phe Đồng Minh hiểu điều đó, và bắt đầu một trong những chiến dịch đặc nhiệm táo bạo nhưng quan trọng nhất lịch sử. Những bản ghi nhớ nội bộ thời đó coi Vemork là mục tiêu chiến lược hạng nhất, xếp ngang với các trung tâm công nghiệp lớn, dù bề ngoài nó chỉ là một nhà máy “hoá chất” xa xôi giữa núi tuyết Na Uy.
Operation Gunnerside: cú ra đòn đầu tiên
Sau một nỗ lực đổ bộ bằng tàu lượn thất bại, tình báo Anh phối hợp với lực lượng kháng chiến Na Uy. Đêm 27/2/1943, 9 biệt kích Na Uy đã trượt tuyết xuyên qua địa hình mà người Đức tin là “không ai đi nổi”: xuống vực, băng qua con sông đóng băng rồi leo vách đá 150 mét để vào tầng hầm nhà máy. Họ phải sống nhiều tuần trong những túp lều tạm giữa núi, ăn khẩu phần tối thiểu, chờ đúng thời điểm để tấn công, trong khi quân Đức lùng sục trên cao nguyên.
Hình ảnh minh họa cho Vemork trên núi tuyết Na Uy và giấc mơ bom nguyên tử của Hitler bị Đồng Minh bóp nghẹt. Ảnh: Tư liệu
9 biệt kích trong điệp vụ Gunnerside đã góp phần thay đổi lịch sử thế giới Những người biệt kích này mang theo thuốc nổ, đặt vào hệ thống điện phân sản xuất nước nặng, phá hủy dây chuyền cùng khoảng nửa tấn nước nặng đã hoàn thành, sau đó rồi rút đi êm ái, không nổ súng, không bị phát hiện. Chỉ để lại vài ngòi nổ cháy sém và dấu chân trên tuyết, đủ khiến phía Đức hiểu rằng đây không phải tai nạn, mà là một đòn đánh cực kỳ chính xác vào đúng chỗ hiểm của họ. Việc đặt thuốc nổ thành công khiến việc sản xuất nước nặng ở Vemork bị tê liệt nhiều tháng. Ở thời điểm mà từng ngày đều có thể xoay chuyển cuộc đua hạt nhân, đây là cú đánh cực kỳ quan trọng. Với các nhà vật lý trong Dự án Manhattan, tin tức về vụ phá hoại cho phép họ được “thở thêm một chút”, vì họ biết đối thủ đã bị kéo lùi lại một đoạn đường đáng kể.
Và những đợt tấn công khác
Sau đó, khi nhà máy được sửa chữa và vận hành lại, Không lực Mỹ tiếp tục mở oanh tạc quy mô lớn. Dù bom không trúng đích nhiều như mong muốn, áp lực quân sự liên tục khiến Đức không còn yên tâm sản xuất. Những lần còi báo động, những hố bom quanh khu vực đã biến Vemork từ một “cỗ máy công nghiệp yên tĩnh” thành mục tiêu luôn trong trạng thái báo động. Cuối cùng, họ buộc phải ra quyết định: ngừng vận hành Vemork và chuyển toàn bộ lượng nước nặng hiện có về Đức bằng đường sắt và phà. Từ một nguồn cung ổn định, liên tục, nước nặng giờ trở thành “hàng chiến lược phải tháo chạy trong lo sợ”. Mỗi thùng nước nặng trên chuyến tàu và con phà tiếp theo không chỉ là hoá chất, mà là hy vọng cuối cùng để giữ sống giấc mơ hạt nhân của Đệ Tam Đế Chế.
Đòn kết liễu: đánh chìm phà Hydro
Tháng 2/1944, lực lượng kháng chiến Na Uy lại tiếp tục hành động. Chiếc phà SF Hydro chở hàng thùng nước nặng bán thành phẩm bị gài mìn và đánh chìm giữa lòng hồ Tinnsjø. Trong bóng tối mùa đông Na Uy, con tàu lặng lẽ rời bến, không ai trên boong biết rằng một quả bom hẹn giờ đang nằm ngay dưới chân họ. Ít nhất 18 thùng nước nặng chìm xuống đáy hồ. Con số ấy không đủ cho một lò phản ứng hoàn chỉnh, nhưng lại chính là tất cả những gì Đức còn lại từ Vemork. Một phần hành khách dân thường đã thiệt mạng trong vụ chìm phà, và những người tham gia kháng chiến phải sống với cảm giác giằng xé đó suốt phần đời còn lại. Tuy nhiên đứng ở cục diện quân sự và nhìn rộng hơn thì đấy là cú chặt đứt sợi dây cung cấp cuối cùng nối giữa Na Uy và chương trình hạt nhân Đức.
Hình ảnh minh họa cho Vemork trên núi tuyết Na Uy và giấc mơ bom nguyên tử của Hitler bị Đồng Minh bóp nghẹt. Ảnh: Tư liệu
Vì sao nói đây là “một trong những chiến dịch có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử”?
Chiến dịch này, đầu tiên đã khiến Đức không có nguồn cung nước nặng thay thế. Họ cũng không còn thời gian hay nguồn lực để xây dựng nhà máy mới khi chiến tranh đã xoay chiều. Những năm 1943 – 1944, thay vì đầu tư vào các dự án dài hơi, Berlin phải ưu tiên cho những nhu cầu sống còn trước mắt: nhiên liệu, vũ khí thông thường, phòng thủ trước sức ép bom đạn ngày càng khủng khiếp từ phía Đồng Minh. Trong khi đó, Mỹ đổ hàng tỷ USD vào Dự án Manhattan và thử nghiệm thành công Trinity vào giữa năm 1945. Khoảng cách giữa hai bên không chỉ là “vài tháng chậm trễ”, mà là một hố sâu công nghiệp và thời gian mà Đức không còn cách nào lấp được.
Hình ảnh minh họa cho Vemork trên núi tuyết Na Uy và giấc mơ bom nguyên tử của Hitler bị Đồng Minh bóp nghẹt. Ảnh: Tư liệu
Những vết chân trên tuyết, mờ dần, nhưng để lại tác động rất lớn tới lịch sử nhân loại Rất nhiều tác giả lịch sử cho rằng: Nếu phải chọn ra một chuỗi hành động đặc nhiệm đơn lẻ có ảnh hưởng lớn nhất đến việc ngăn Hitler sở hữu bom nguyên tử, thì đó chính là những chiến dịch phá hoại Vemork, với đỉnh điểm là việc đánh chìm phà Hydro. Đây là ví dụ hiếm hoi cho thấy một nhóm nhỏ biệt kích, trượt tuyết trong đêm tối với vài khối thuốc nổ, có thể làm chệch hướng cả một chương trình vũ khí chiến lược của một đế chế và thay đổi hoàn toàn hướng đi của lịch sử loài người theo đúng nghĩa đen. Thay vì một vụ nổ hình nấm khổng lồ trên bầu trời châu Âu, mọi thứ kết thúc bằng một con phà chìm lặng lẽ giữa hồ nước lạnh giá ở Na Uy và thế giới, phần nào, được cứu bởi những dấu chân mờ dần trên tuyết. Nguồn: [1][2][3][4]
Nguồn thông tin: Tổng hợp và biên tập từ chuyên trang công nghệ.
